שולחן ערוך, אורח חיים

Choulhan Aroukh — Orah Haim, siman 477

Rabbi Yossef Karo · Rema : Rabbi Moche Isserles · Lois de la consommation de l'afikoman
En bref - de quoi parle ce chiour ?

On mange l'afikoman à satiété avant minuit ; que faire si on l'a oublié, selon le moment où l'on s'en souvient.

Attention : ceci n’est pas la halakha. C’est seulement une synthèse des points de cette page. La halakha est donnée par les rabanim.

SUJETModalités de la consommation de l'afikoman à la fin du repas.
À FAIREManger l'afikoman
Un kezayit de la matsa gardée, mangé à satiété à la fin du repas.
À FAIREConditions de consommation
En hassiba, sans bénédiction, et avant minuit.
OUIOubli avant le birkat hamazone
Manger l'afikoman sans bénédiction המוציא.
OUIOubli après le birkat, mais avant la bénédiction du vin
Nétilat, המוציא, manger l'afikoman, refaire le birkat et bénir sur le vin.
OUIUsage strict de matsa chemoura dès la moisson
Même si l'oubli est constaté après le Hallel, se laver les mains, bénir, manger l'afikoman.
NONOubli après la bénédiction du vin (sans usage strict)
Ne pas manger l'afikoman, la matsa du repas suffit.
REMAEn cas de perte de l'afikoman, utiliser un kezayit d'une autre matsa chemoura.
Procédures de réparation en cas d'oubli de l'afikoman selon l'étape du repas à laquelle on s'en aperçoit.

Glossaire

הב לן ונברך
« apportez et bénissons », invitation à birkat hamazone
chemoura
matsa gardée contre le 'hamets dès le pétrissage ou dès la moisson
shimour
garde de la matsa contre le 'hamets
'hamets
pâte levée interdite à Pessa'h

לאחר גמר כל הסעודה אוכלים ממצה השמורה תחת המפה כזית כל אחד זכר לפסח הנאכל על השובע ויאכלנו בהסיבה ולא יברך עליו ויהא זהיר לאכלו קודם חצות: (ויקדים עצמו שגם ההלל יקרא קודם חצות) (ר"ן פרק ע"פ וס"ב דמגילה):

Après la fin de tout le repas, chacun mange de la matsa gardée sous la nappe un kezayit, souvenir du Pessa'h mangé à satiété. On le mangera en hassiba et l'on ne bénira pas dessus. Qu'on prenne garde de le manger avant minuit (et que l'on se hâte aussi pour que le Hallel soit lu avant minuit).

אם שכח ולא אכל אפיקומן ולא נזכר עד שנטל ידיו או שאמר הב לן ונברך אוכל אפיקומן בלא ברכ' המוציא ואם לא נזכר עד שבירך ברכת המזון אם נזכר קודם שבירך בורא פרי הגפן יטול ידיו ויברך המוציא ויאכל האפיקומן (ויחזיר ויברך ברכת המזון ויברך בפה"ג וישתה הכוס) (בית יוסף) ואם לא נזכר עד אחר שבירך בורא פרי הגפן לא יאכל האפיקומן ויסמוך על מצה שאכל בתוך הסעוד' שכולן שמורות הן משעת לישה אבל במקום שנהגו לעשו' שימור למצת מצוה משע' קצירה אפילו לא זכר עד אחר ההלל יטול ידיו ויברך המוציא ויאכל האפיקומן: הגה ויחזור ויברך על הכוס ואין לחוש במה שמוסיף על הכוסות (תשובת הרא"ש כלל כ"ד) ואם נאבד האפיקומן יאכל כזית אחד ממצה שמורה אחרת (רוקח):

S'il a oublié de manger l'afikoman et ne s'en est souvenu qu'après s'être lavé les mains ou avoir dit הב לן ונברך, il mange l'afikoman sans berakha de המוציא. S'il ne s'en est souvenu qu'après avoir dit birkat hamazone : s'il s'en est souvenu avant d'avoir béni בורא פרי הגפן, il se lavera les mains, bénira המוציא et mangera l'afikoman (puis il dira de nouveau birkat hamazone, bénira בורא פרי הגפן et boira la coupe). S'il ne s'en est souvenu qu'après avoir béni בורא פרי הגפן, il ne mangera pas l'afikoman et s'appuiera sur la matsa qu'il a mangée pendant le repas, car toutes sont chemourot dès le pétrissage. Mais là où l'usage est de faire un shimour pour la matsa de mitsva dès la moisson, même s'il ne s'en est souvenu qu'après le Hallel, il se lavera les mains, bénira המוציא et mangera l'afikoman. (Rema : Il bénira de nouveau sur la coupe, et l'on n'a pas à craindre d'ajouter aux coupes. Si l'afikoman s'est perdu, on mangera un kezayit d'une autre matsa chemoura.)