Amen, malhout Beit David, Retse, Yaale ve-yavo, et qui a oublie.
Attention : ceci n’est pas la halakha. C’est seulement une synthèse des points de cette page. La halakha est donnée par les rabanim.
אחר שחתם בונה ירושלים יענה אמן אחר ברכת עצמו מפני שהיא סיום הברכות דאורייתא דהטוב והמטיב אינה דאורייתא:
Après qu'il a clôturé Bone Yeroushalayim (Qui bâtit Jérusalem), qu'il réponde amen après la berakha de lui-même, parce qu'elle est l'achèvement des berakhot deoraita (de la Torah) : car ha-tov ve-ha-metiv (Qui est bon et fait du bien) n'est pas deoraita.
אמן זה יאמרנו בלחש כדי שלא ירגישו שברכת הטוב והמטיב אינה דאורייתא ויזלזלו בה: הגה ונראה דדוקא כשמברך לבד ואין עונים אמן אחר שאר ברכות אבל כשמזמנין עונין עליו כשאר אמן שעונין על ברכות הראשונות אע"ג דהמברך עונה ג"כ מ"מ אינו ניכר כ"כ הואיל ואחרים עונין ג"כ עמו וכן המנהג במדינות אלו לאומרם בקול רם אפי' המברך עצמו כשמזמנין ואולי מהאי טעמא:
Cet amen, qu'il le dise à voix basse, afin qu'on ne sente pas que la berakha de ha-tov ve-ha-metiv n'est pas deoraita et qu'on ne la méprise. (Rema : et il apparaît : spécifiquement lorsqu'il bénit seul et qu'on ne répond pas amen après les autres berakhot. Mais lorsqu'on zimmene (invite aux grâces), on répond sur lui comme l'autre amen qu'on répond sur les premières berakhot : bien que le mevarekh (celui qui bénit) réponde aussi, toutefois ce n'est pas si reconnaissable, du moment que d'autres répondent aussi avec lui. Et ainsi l'usage en ces pays de les dire à voix haute, même le mevarekh lui-même lorsqu'on zimmene ; et peut-être pour cette raison.)
צריך להזכיר בברכה שלישית מלכות בית דוד ואין להזכיר בה שום מלכות אחר והאומר ומלכותך ומלכו' בית דוד משיחך טועה שאין להשוות מלכותא דארעא עם מלכותא דשמיא וכן אין לומר בה אבינו מלכנו: הגה וי"א דאף כשאומר יעלה ויבא לא יסיים מלך חנון ורחום אלא ידלג מלת מלך [אבודרהם] וסברא נכונה היא אבל לא ראיתי נוהגים כן:
Il faut mentionner dans la troisième berakha malhout Beit David (royauté de la maison de David), et il n'y a pas à y mentionner aucune autre malhout (royauté). Et celui qui dit « ou-malkhoutkha ou-malkhout Beit David meshikhekha » s'est trompé : car il n'y a pas à égaler malkhouta de-ar'a (royauté de terre) avec malkhouta di-shemaya (royauté de ciel). Et de même, qu'il ne dise pas en elle « Avinou Malkenu » (notre Père, notre Roi). (Rema : et certains disent : même lorsqu'il dit Yaale ve-yavo (qu'il monte et vienne), qu'il ne clôture pas « Melekh hanoun ve-rahoum », seulement qu'il saute le mot Melekh [Aboudraham]. Et c'est un sevara (raisonnement) correct ; mais je n'ai pas vu qu'on ait l'usage ainsi.)
נוסח ברכה זו פותח בה רחם ה' אלהינו או נחמנו ה' אלהינו וחותם בה בונה ירושלים או מנחם ציון בבנין ירושלים ואין לשנות הנוסחא משבת לחול דבין בשבת בין בחול אומר נוסחא אחת: [הגה וי"א דאמרי' בונה ברחמיו ירושלים וכן נוהגין]. מרדכי סוף ברכות:
Le nussah (formule) de cette berakha : il l'ouvre « Rahem ה' Elohenou » (aie pitié ה' notre Dieu) ou « Nahamenu ה' Elohenou » (console-nous ה' notre Dieu), et il y clôture Bone Yeroushalayim ou « Menachem Tsion be-vinyan Yeroushalayim » (Qui console Tsion par la construction de Jérusalem). Et il n'y a pas à changer le nussah de Chabbat à hol (semaine) : car que ce soit à Chabbat, que ce soit en hol, il dit un seul nussah. (Rema : et certains disent qu'on dit « bone be-rahamav Yeroushalayim » (Qui bâtit dans Ses miséricordes Jérusalem), et ainsi l'on a l'usage [Mordekhai, fin de Berakhot].)
בשבת אומר בה רצה והחליצנו ובראש חדש וי"ט וחולו של מועד אומר יעלה ויבא ואם חל אחד מהם בשבת אומר רצה והחליצנו ואח"כ יעלה ויבא ואינו מזכיר של שבת ביעלה ויבא ולא של יו"ט וחולו של מועד ור"ח ברצה והחליצנו:
À Chabbat, il y dit Retse ve-hahalitsenu (sois favorable et fortifie-nous). Et à Rosh Hodesh (nouvelle lune) et Yom Tov et holo shel moed (intermédiaire de fête), il dit Yaale ve-yavo. Et si l'un d'eux tombe à Chabbat : il dit Retse ve-hahalitsenu et ensuite Yaale ve-yavo ; et il ne mentionne pas celui de Chabbat dans Yaale ve-yavo, ni celui de Yom Tov et holo shel moed et Rosh Hodesh dans Retse ve-hahalitsenu.
טעה ולא הזכיר של שבת אומר ברוך אתה ה' אלהינו מלך העולם שנתן שבתות למנוחה לעמו ישראל באהבה לאות ולברית ברוך אתה ה' מקדש השבת ואם טעה ולא הזכיר של יו"ט אומר ברוך אתה ה' אלהינו מלך העולם אשר נתן ימים טובים לישראל לששון ולשמחה את יום חג פלוני הזה ברוך אתה ה' מקדש ישראל והזמנים. ואם חל יום טוב בשבת אומר שנתן שבתות למנוחה לעמו ישראל באהבה לאות ולברית וימים טובים לששון ולשמחה את יום חג פלוני הזה ברוך אתה ה' מקדש השבת וישראל והזמנים. וכל ברכות הללו בשם ומלכות והא דסגי בהך ברכה דוקא כשנזכר קודם שהתחיל הטוב והמטיב אבל אם לא נזכר עד שהתחיל הטוב והמטיב צריך לחזור לראש ברכת המזון:
S'il s'est trompé et n'a pas mentionné celui de Chabbat, il dit : « Baroukh Ata ה' Elohenou melekh ha-olam she-natan Chabbatot li-menouha le-ammo Israel be-ahava le-ot ou-li-verit, Baroukh Ata ה' meqadesh ha-Chabbat » (Béni sois-Tu ה' notre Dieu Roi du monde, qui a donné des Chabbats pour le repos à Son peuple Israel avec amour, pour signe et pour alliance. Béni sois-Tu ה' qui sanctifie le Chabbat). Et s'il s'est trompé et n'a pas mentionné celui de Yom Tov, il dit : « Baroukh Ata ה' Elohenou melekh ha-olam asher natan yamim tovim le-Israel le-sason ou-le-simha et yom hag peloni haze, Baroukh Ata ה' meqadesh Israel ve-ha-zemanim » (Béni sois-Tu ה' notre Dieu Roi du monde, qui a donné des jours bons à Israel pour l'allégresse et pour la joie, ce jour de telle fête. Béni sois-Tu ה' qui sanctifie Israel et les temps). Et si Yom Tov tombe à Chabbat, il dit : « she-natan Chabbatot li-menouha le-ammo Israel be-ahava le-ot ou-li-verit ve-yamim tovim le-sason ou-le-simha et yom hag peloni haze, Baroukh Ata ה' meqadesh ha-Chabbat ve-Israel ve-ha-zemanim ». Et toutes ces berakhot, avec shem ou-malkhout (Nom et royauté). Et ceci, que cette berakha suffit : spécifiquement lorsqu'il s'est souvenu avant d'avoir commencé ha-tov ve-ha-metiv. Mais s'il ne s'est pas souvenu jusqu'à ce qu'il a commencé ha-tov ve-ha-metiv : il faut revenir au début de birkat ha-mazon (les grâces).
אם טעה ולא הזכיר בה של ר"ח בין ביום בין בלילה אומר ברוך שנתן ראשי חדשים לעמו ישראל לזכרון ואינו חותם בה והוא שנזכר קודם שהתחיל הטוב והמטיב. אבל אם לא נזכר עד שהתחיל הטוב והמטיב אינו חוזר מפני שאינו חייב לאכול פת כדי שיתחייב לברך ברכת המזון וחול המועד דינו כר"ח: הגה ואפשר דמ"מ יש לאמרו בתוך שאר הרחמן כמו שנתבאר לעיל ססי' קפ"ז גבי על הנסי' ואולי יש לחלק כי ביעלה ויבא יש בו הזכרת שמות ואין לאמרו לבטל' כן נ"ל וכן נוהגין. אם חל ראש חדש בשבת והזכיר של שבת ולא הזכיר של ראש חדש ולא נזכר עד שהתחיל הטוב והמטיב אינו חוזר ואם שכח (גם) של שבת ונזכר קודם שהתחיל הטוב והמטיב כולל ראש חודש עם שבת ואומר שנתן שבתות למנוחה וראשי חדשים לזכרון ואם פתח בהטוב והמטיב חוזר לראש ברכת המזון ומזכיר של שבת ושל ראש חודש ויש מי שאומר שאם שכח של שבת וראש חדש ונזכר קודם שהתחיל הטוב והמטיב אומר שנתן שבתות למנוחה וראשי חדשים לזכרון וחותם בשל שבת ואינו חותם בשל ראש חדש:
S'il s'est trompé et n'a pas mentionné en elle celui de Rosh Hodesh, que ce soit de jour, que ce soit de nuit : il dit « Baroukh she-natan rashei hodashim le-ammo Israel le-zikaron » (Béni qui a donné des têtes de mois à Son peuple Israel pour souvenir), et il n'y clôture pas. Et cela, qu'il s'est souvenu avant d'avoir commencé ha-tov ve-ha-metiv. Mais s'il ne s'est pas souvenu jusqu'à ce qu'il a commencé ha-tov ve-ha-metiv : il ne revient pas, parce qu'il n'est pas tenu de manger du pain afin d'être tenu de bénir birkat ha-mazon. Et hol ha-moed, sa loi est comme Rosh Hodesh. (Rema : et il est possible que toutefois il y a à le dire parmi les autres ha-Rahaman, comme il a été expliqué plus haut, fin du siman 187, à propos de al ha-nissim (sur les miracles). Et peut-être y a-t-il à distinguer : car dans Yaale ve-yavo il y a mention de Noms, et il n'y a pas à le dire en vain. Ainsi il m'apparaît, et ainsi l'on a l'usage. Si Rosh Hodesh tombe à Chabbat, et qu'il a mentionné celui de Chabbat et n'a pas mentionné celui de Rosh Hodesh, et ne s'est pas souvenu jusqu'à ce qu'il a commencé ha-tov ve-ha-metiv : il ne revient pas. Et s'il a oublié (aussi) celui de Chabbat et s'est souvenu avant d'avoir commencé ha-tov ve-ha-metiv : il inclut Rosh Hodesh avec Chabbat et dit « she-natan Chabbatot li-menouha ve-rashei hodashim le-zikaron ». Et s'il a ouvert ha-tov ve-ha-metiv : il revient au début de birkat ha-mazon et mentionne celui de Chabbat et celui de Rosh Hodesh. Et il y a qui dit : s'il a oublié celui de Chabbat et de Rosh Hodesh et s'est souvenu avant d'avoir commencé ha-tov ve-ha-metiv, il dit « she-natan Chabbatot li-menouha ve-rashei hodashim le-zikaron » et clôture de celui de Chabbat, et il ne clôture pas de celui de Rosh Hodesh.)
סעודה שלישית בשבת דינה כראש חודש:
La seouda shelishit (troisième repas) à Chabbat : sa loi est comme Rosh Hodesh.
ג' שאכלו בשבתות וי"ט ושכחו להזכיר מעין המאורע והם צריכין לחזור לראש בהמ"ז יברך כל אחד בפני עצמו כי מידי זימון כבר יצאו:
Trois qui ont mangé à Chabbatot et Yom Tov et ont oublié de mentionner meein ha-meora (selon l'événement), et ils ont besoin de revenir au début de birkat ha-mazon : que chacun bénisse à part soi, car de l'affaire du zimmun ils se sont déjà acquittés.
היה אוכל ויצא שבת מזכיר של שבת בברכת המזון דאזלינן בתר התחלת הסעודה וה"ה לר"ח ופורים וחנוכה:
Il était en train de manger et Chabbat est sorti : il mentionne celui de Chabbat dans birkat ha-mazon, car nous allons d'après le début de la seouda (repas). Et de même pour Rosh Hodesh et Pourim et Hanouka.